16 Şubat 1969 tarihinde İstanbul Taksim Meydanı’nda gerçekleşen ve iki kişinin yaşamını yitirdiği organize saldırı Türkiye siyasi tarihinde Kanlı Pazar olarak adlandırılır. Milliyetçi muhafazakar kesimler bu saldırıyı “Şanlı Pazar” olarak da adlandırmaktadır.

16 Şubat günü, ABD’nin 6. Filo’sunu protesto etmek amacıyla Beyazıt’tan Taksim’e yürüyen solcu ve sosyalist gruplar; “Kızılları Boğmanın Vakti Geldi” manşetleri ve cihat çağrılarıyla Taksim’e toplanan grupların saldırısına uğrar. Olaylarda Ali Turgut Aytaç ve Duran Erdoğan hayatını kaybederken iki yüzden fazla kişi yaralanır. Olaylardan yıllar sonra dönemin aktörlerinden bazıları saldırının organize olduğunu, saldırıyı organize eden kişi ve grupların devletin “vesayeti” ve yönlendirmesiyle hareket ettiğini söyler.

Kanlı Pazar, Türkiye’de gerek geçmişte “milliyetçi muhafazakar” ile “komünist” olarak görülen ayrışmanın “sağ” ile “sol”a evrildiği gerekse de sağ ile solun kendi içlerindeki ayrışmaların belirginleştiği bir dönemin kavşağında yer almaktadır. Bu ayrışmaların izlerini ve taraflarını Kanlı Pazar’da açıkça görebilmek mümkündür.

Ayrıca Kanlı Pazar, Türkiye siyasal tarihindeki ilk kitlesel katliam girişimi olması açısından da önem taşımaktadır. Bu katliam, 1960’lı yılların sonunda Türkiye’de yükselen / yükseltilen antikomünizmin, Soğuk Savaş atmosferinin, siyasal kutuplaşmanın ve sağ-milliyetçi-muhafazakar mobilizasyonun en görünür kırılma noktalarından biri olarak değerlendirilebilir. Dönemin gazeteleri, siyasi örgütleri, öğrenci hareketleri, dini çevreleri ve devlet kurumları etrafında şekillenen gerilimler ve oluşturulan paramiliter gruplar sonraki yıllarda yaşanan siyasal şiddetin köklerini görebilmek açısından da değerlidir.

Kanlı Pazar’ı görünür kılmanın bir başka önemi ise günümüz siyasal yaşantısının özellikle de sağ ve muhafazakar cenahta yer alan bir çok aktörünün izlerini geriye doğru sürmeye olanak tanımasıdır. Türkiye siyasal tarihini bu bütünlük içerisinde ele alabilmek okuyucuya yeni değerlendirmeler ve analizler için bilgi ve olanak da sağlamaktadır.

Aradan geçen yıllara rağmen Kanlı Pazar, Türkiye’de hafıza, siyasal şiddet, cezasızlık ve toplumsal kutuplaşma tartışmaları açısından önemini korumaktadır. Olay yalnızca geçmişte yaşanmış bir tarihsel kırılma değil; farklı siyasal geleneklerin kendi tarihleriyle kurdukları ilişkinin de simgesel başlıklarından biri olarak görülmektedir.

“Yaşayan Yayın”, tarihe özellikle de siyasal tarihe yeni bir bakış getirme iddiası taşımaktadır. Ele alınan olayların sadece geçmişte yaşanmış ve sona ermiş olduğu kabulünü reddetmekte ve gerek öncesiyle gerekse de sonrasıyla ilişkileri içinde ele almakta, ilgili tarafların “tarih yazımını” sorun haline getirmektedir.

Kanlı Pazar da yeni ayrışmaların ve oluşumların kavşağında yer alması nedeniyle bir “Yaşayan Yayın” çalışması için önemli bir örnek sunmaktadır. Özellikle son on yıllar Kanlı Pazar’ın yalnızca geçmişte yaşanmış bir olay olmadığını daha açık biçimde görünür hale getirdi. Önsöz’de de belirtildiği gibi: “Olayın kendisi kadar, nasıl hatırlandığı, nasıl anlatıldığı, hangi yönlerinin görünür kılındığı ve hangilerinin zaman içinde silikleştiği de araştırmanın bir parçasına dönüştü. Yeni tanıklıklar, televizyon programları, belgeseller, gazete arşivleri, broşürler, fotoğraflar ve yıllar sonra yapılan açıklamalar; bu çalışmanın yeniden açılmasını gerekli kıldı.”

Bu nedenle elinizdeki dijital yayın, 2012 yılında yayımlanan kitabın basit bir yeniden sunumu değildir. Bu çalışma, yeni belge ve tanıklıklarla genişleyen; eksikleri, boşlukları ve çelişkileri görünür kılmaya çalışan açık uçlu bir araştırma alanı olarak yeniden düşünülmüştür. Basılı bir kitap belirli bir anda tamamlanır; oysa dijital ortam, çalışmanın zaman içinde gelişmesine, yeni eklemelerle dönüşmesine ve yeniden tartışılmasına imkân tanımaktadır.

Bu çalışma, odağına 2012 yılında yayımlanan Kanlı Pazar / 1960’lar Türkiyesi’nde Milliyetçiler, İslamcılar ve Sol kitabını omurga olarak kabul etmekte ve onun üzerinde bir yaşayan yayın olarak yükselmekte, yeni belge, fotoğraf, tanıklık, röportaj ve düzeltmelerle zaman içinde gelişmeye devam etmektedir.

Yaşayan Yayın, okurlarının katkılarına da açıktır. Okuyucular ellerindeki bilgi ve belgeleri gönderebilir, yorum yazabilir, düzeltme isteklerini iletebilirler. Tüm bu çabalarla bu çalışma, sabit bir metin olmaktan çıkarak; araştırmaya açık, genişleyebilen ve yeni katkılarla gelişebilen dijital bir hafıza alanı haline gelmektedir.

Bu site, Kanlı Pazar kitabının dijital ortamda genişletilen ve güncellenen sürümüdür. Ana bölümler kitabın yapısını takip ederken; zaman içinde eklenen belge, fotoğraf, röportaj, tanıklık ve düzeltmeler ilgili bölümlerin içine yerleştirilmiştir.

Siteye sonradan eklenen içerikler amber renkli kutularla işaretlenir. Bu kutular aracılığıyla gazete kupürleri, broşürler, arşiv belgeleri, PDF dosyaları ve görsellere ulaşabilirsiniz. Kutu içindeki “Devamını oku” butonu tam metni açar.

“Güncel” sayfasında siteye zaman içinde eklenen yeni içerikler kronolojik olarak listelenirken; “Medya” bölümü hem kitapta yer alan hem de sonradan eklenen görsel ve arşiv materyallerini bir araya getirmektedir. Kitap ve proje hakkında yayımlanan değerlendirme, söyleşi ve yazılar ise “Görüşler” bölümünde toplanmıştır.

Her bölümün sidebarında yeni ekler “Güncel Veriler” başlığı altında listelenir.

Kanlı Pazar’ı ilk kez inceleyecek okuyucular için en uygun başlangıç noktası ana bölümlerdir. Bölümler kitabın anlatı akışını takip edecek şekilde sıralanmıştır ve olayın tarihsel arka planını adım adım ele almaktadır.

Belge, gazete kupürü, afiş ve görsel materyallerle ilgilenen okuyucular doğrudan “Medya” bölümüne göz atabilir. Siteye sonradan eklenen yeni içerikler, düzeltmeler ve tanıklıklar ise “Güncel” sayfasında toplu halde yer almaktadır.

Daha önce kitapla veya olayla ilgili değerlendirme ve yorumları incelemek isteyenler için “Görüşler” bölümü; kullanılan kaynakların dökümü için ise “Kaynakça” bölümü hazırlanmıştır.